بلوم فولادی چه تفاوتی با بیلت دارد؟
بلوم فولادی و بیلت هر دو در گروه محصولات نیمهساخته فولادی قرار میگیرند و بخش مهمی از مسیر تولید محصولات طویل فولادی را تشکیل میدهند. این دو محصول در کارخانههای فولادسازی میتوانند پس از ریختهگری مداوم تولید شوند و سپس برای عملیات نورد به واحدهای بعدی منتقل شوند. تفاوت اصلی آنها در ابعاد مقطع و نوع محصولی است که از آنها در مراحل بعدی تولید میشود.
بر اساس تعریف انجمن جهانی فولاد (World Steel Association)، بیلت فولادی محصولی نیمهساخته با مقطع مربعی تا ابعاد 155 × 155 میلیمتر است. مقاطع نیمهساخته فولادی با ابعادی بالاتر از این محدوده در دسته بلوم قرار میگیرند. بنابراین ابعاد مقطع، معیار مهمی برای تفکیک بلوم و بیلت محسوب میشود.
بلوم فولادی چیست؟
بلوم یا Bloom یک محصول نیمهساخته فولادی با سطح مقطع نسبتاً بزرگ است که در فرآیند تولید فولاد، پیش از تبدیل شدن به محصولات نهایی مانند مقاطع سازهای، ریل و برخی محصولات سنگینتر قرار دارد. فولاد مذاب میتواند از طریق فرآیند ریختهگری مداوم وارد قالب آبگرد شود و پس از تشکیل پوسته جامد، به صورت یک رشته پیوسته از قالب خارج شود. این رشته در ادامه به طولهای مشخص برش داده میشود.
انجمن جهانی فولاد در توضیح فرآیند ریختهگری مداوم اعلام میکند که فولاد مذاب وارد قالبهای آبگرد میشود و پوسته بیرونی فولاد در هنگام عبور از قالب منجمد میشود. رشته فولادی پس از خروج از قالب و تکمیل فرآیند انجماد میتواند به محصولاتی مانند بلوم، بیلت یا اسلب تبدیل شود.
بیلت فولادی چیست؟
بیلت یا Billet نیز یک محصول نیمهساخته فولادی است که بیشتر برای تولید محصولات طویل مورد استفاده قرار میگیرد. از بیلت میتوان در فرآیند نورد برای تولید محصولاتی مانند میلگرد، مفتول و برخی مقاطع فولادی استفاده کرد. انجمن جهانی فولاد، بیلت را محصولی با مقطع مربعی تا 155 × 155 میلیمتر تعریف میکند که میتواند به صورت ریختهگری مداوم یا نورد تولید شود.
انجمن آهن و فولاد آمریکا (AISI) نیز بیلت را فرم نیمهساخته فولادی مورد استفاده برای تولید محصولات طویل مانند میلگردها، کانالها و برخی مقاطع سازهای معرفی میکند. این انجمن در تعریف خود، ابعاد معمول بیلت را حدود 2 تا 7 اینچ مربع ذکر کرده است؛ در حالی که بلوم دارای مقطع بزرگتری است.
تفاوت اصلی بلوم و بیلت در چیست؟
تفاوت بلوم و بیلت پیش از هر چیز به اندازه سطح مقطع مربوط میشود. در طبقهبندی World Steel Association، بیلت تا مقطع مربعی 155 × 155 میلیمتر قرار میگیرد و محصولات نیمهساخته با مقطع بزرگتر در گروه بلوم قرار میگیرند. به همین دلیل، بلوم معمولاً برای فرآیندهایی استفاده میشود که به حجم بیشتری از فولاد در مرحله اولیه نورد نیاز دارند.
تفاوت دیگر به محصولات خروجی از واحد نورد مربوط است. بیلت بیشتر به عنوان خوراک تولید محصولات طویل سبک و متوسط شناخته میشود، در حالی که بلوم در تولید مقاطع سنگینتر، ریل و برخی محصولات سازهای کاربرد دارد. انجمن آهن و فولاد آمریکا اشاره میکند که بلومهای بزرگ فولادی در واحد نورد به محصولاتی مانند تیرهای I شکل، تیرهای H شکل و شیتپایل تبدیل میشوند.
| ویژگی | بیلت | بلوم |
|---|---|---|
| نام انگلیسی | Billet | Bloom |
| نوع محصول | نیمهساخته فولادی | نیمهساخته فولادی |
| مقطع | مربع تا 155 × 155 میلیمتر طبق تعریف worldsteel | بیش از 155 × 155 میلیمتر طبق تعریف worldsteel |
| کاربرد رایج | میلگرد، مفتول و محصولات طویل | مقاطع سازهای، ریل و محصولات سنگین |
| مرحله بعدی | نورد | نورد |
بلوم و بیلت چگونه تولید میشوند؟
هر دو محصول میتوانند در فرآیند ریختهگری مداوم فولاد تولید شوند. در این روش، فولاد مذاب پس از فرآیند فولادسازی و پالایش وارد تجهیزات ریختهگری میشود. فولاد مذاب به صورت پیوسته وارد قالب میشود و در تماس با دیوارههای آبگرد، لایه بیرونی آن منجمد میشود. پس از ادامه حرکت رشته فولادی، فرآیند خنککاری و انجماد کامل میشود و محصول برای برش آماده خواهد بود.
World Steel Association در نمودار فرآیند فولادسازی، Billet، Bloom و Slab را در گروه محصولات نیمهساخته قرار میدهد. این محصولات پس از مرحله ریختهگری میتوانند وارد خطوط نورد شوند و بسته به شکل و ابعاد اولیه، مسیر متفاوتی را برای تبدیل شدن به محصول نهایی طی کنند.
بلوم در چه محصولاتی استفاده میشود؟
بلوم به دلیل سطح مقطع بزرگتر، در تولید محصولات فولادی سنگین کاربرد دارد. در خطوط نورد، این محصول میتواند به تدریج کاهش مقطع پیدا کند و به شکل مورد نیاز برسد. ریلهای فولادی، مقاطع سازهای سنگین و برخی تیرهای فولادی از جمله محصولاتی هستند که در زنجیره تولید آنها میتوان از بلوم استفاده کرد. انجمن آهن و فولاد آمریکا نیز به استفاده از بلوم برای تولید I-beam، H-beam و sheet piling اشاره کرده است.
به همین دلیل، طراحی تجهیزات ریختهگری و نورد برای بلوم با نیازهای خطوط تولید بیلت یکسان نیست. ابعاد بزرگتر مقطع، مقدار بیشتری فولاد را در هر رشته ایجاد میکند و تجهیزات پاییندست باید برای جابهجایی، خنککاری، برش و نورد چنین مقاطعی طراحی شده باشند.
بیلت بیشتر برای چه محصولاتی به کار میرود؟
بیلت در زنجیره تولید محصولات طویل جایگاه مهمی دارد. این محصول پس از خروج از واحد ریختهگری یا آمادهسازی در واحد نورد، میتواند به شکلهای مختلفی تبدیل شود. میلگرد، مفتول، مقاطع تجاری و برخی اشکال فولادی از محصولاتی هستند که میتوانند از بیلت تولید شوند. World Steel Association نیز در معرفی مسیر تولید فولاد، بیلت را در ارتباط با محصولاتی مانند wire rod، bars و rebar قرار میدهد.
در یک کارخانه فولاد، انتخاب نوع محصول نیمهساخته به محصول نهایی، ظرفیت خط نورد، ابعاد مورد نیاز و مشخصات فنی تولید وابسته است. بنابراین بیلت و بلوم صرفاً دو نام برای یک محصول با اندازه متفاوت نیستند؛ ابعاد و کاربرد پاییندستی آنها بخشی از طراحی زنجیره تولید فولاد را مشخص میکند.
آیا ترکیب شیمیایی بلوم و بیلت متفاوت است؟
تفاوت بلوم و بیلت را نمیتوان صرفاً بر اساس ترکیب شیمیایی تعریف کرد. معیار اصلی طبقهبندی آنها در منابع صنعتی، شکل و ابعاد مقطع است. AISI نیز در تعریف بیلت و بلوم بر تفاوت ابعادی تأکید دارد و اشاره میکند که محصولات ریختهگریشده میتوانند بسته به نوع محصول و کاربرد، ترکیب شیمیایی متفاوتی داشته باشند.
در عمل، گرید فولاد مورد استفاده برای تولید محصول نهایی تعیین میکند که فولاد مذاب با چه ترکیب و مشخصاتی تولید و پالایش شود. بنابراین ممکن است دو بیلت با کاربردهای مختلف، ترکیب شیمیایی یکسانی نداشته باشند و همین موضوع درباره بلوم نیز صدق میکند.
جایگاه بلوم و بیلت در خط تولید فولاد
مسیر تولید از فولاد مذاب تا محصول نهایی معمولاً چند مرحله دارد. پس از تولید و پالایش فولاد، مذاب وارد بخش ریختهگری مداوم میشود و محصولات نیمهساخته مانند اسلب، بیلت یا بلوم تولید میشوند. سپس این محصولات برای عملیات نورد و تبدیل به محصولات نهایی مورد استفاده قرار میگیرند. World Steel Association این ساختار را در نمودار رسمی فرآیند فولادسازی خود نشان داده است.
در منابع صنعتی، بلوم و بیلت هر دو در گروه semi-finished steel products قرار دارند. بنابراین هیچکدام محصول نهایی مصرفکننده محسوب نمیشوند و معمولاً باید یک یا چند مرحله فرآوری دیگر را پشت سر بگذارند. تفاوت ابعادی آنها باعث میشود هر کدام در بخشهای مشخصی از زنجیره نورد فولاد مورد استفاده قرار گیرند.
بلوم فولادی یا بیلت؛ تفاوت در یک نگاه
اگر معیار مقایسه را تعریف استاندارد World Steel Association قرار دهیم، بیلت مقطع مربعی تا 155 × 155 میلیمتر دارد و مقاطع بزرگتر در دسته بلوم قرار میگیرند. بیلت بیشتر در مسیر تولید محصولات طویل مانند میلگرد و مفتول به کار میرود، در حالی که بلوم برای تولید محصولات و مقاطع سنگینتر از جمله برخی تیرهای سازهای و ریل استفاده میشود.
در نتیجه، هنگام بررسی مشخصات یک محصول نیمهساخته فولادی، تنها توجه به نام Billet یا Bloom کافی نیست. ابعاد مقطع، گرید فولاد، فرآیند ریختهگری، شرایط نورد و محصول نهایی مورد نظر باید در کنار هم بررسی شوند. برای مخاطبانی که مشخصات محصولات فولادی و فرآیندهای تولید را دنبال میکنند، ابرار صنعتی نیز این مفاهیم را در چارچوب زنجیره تولید و کاربرد صنعتی فولاد بررسی میکند.
منابع اصلی: World Steel Association و American Iron and Steel Institute (AISI). تعاریف ابعادی و کاربردی بلوم و بیلت در این مطلب بر اساس اطلاعات منتشرشده در منابع صنعتی فوق تنظیم شده است.
