هلیکوپتر شینوک CH-47 بیش از شش دهه در نیروهای مسلح کشورهای مختلف خدمت کرده است. بالگرد شینوک به دلیل طراحی ویژه دو ملخه، توان حمل بار بسیار زیاد، قابلیت جابهجایی نیروهای نظامی و عملکرد مناسب در شرایط سخت آبوهوایی شهرت پیدا کرده است. شینوک از زمان ورود به خدمت تاکنون در جنگها، عملیات امداد و نجات، مأموریتهای بشردوستانه و پشتیبانی لجستیکی نقش مهمی ایفا کرده است.
بالگرد شینوک CH-47 در دسته هلیکوپترهای ترابری سنگین قرار میگیرد و برای انتقال نیرو، تجهیزات، خودروهای سبک، مهمات و محمولههای بزرگ طراحی شده است. بسیاری از ارتشهای جهان از جمله ایالات متحده، بریتانیا، کانادا، استرالیا، ژاپن، ایتالیا، هلند و چندین کشور دیگر از نسخههای مختلف شینوک استفاده میکنند.
شرکت سازنده و دلایل ساخت
هلیکوپتر شینوک توسط شرکت بوئینگ ساخته شده است. ریشه طراحی این بالگرد به شرکت ورتول بازمیگردد که بعدها به بخشی از بوئینگ تبدیل شد. در دهه ۱۹۵۰ ارتش ایالات متحده به دنبال یک بالگرد جدید بود که بتواند بارهای سنگینتر را نسبت به مدلهای موجود جابهجا کند. نیاز به انتقال سریع نیروها و تجهیزات در میدان نبرد، بهویژه در شرایطی که استفاده از جادهها دشوار یا خطرناک بود، باعث شکلگیری پروژه ساخت شینوک شد.
طراحان تلاش کردند بالگردی بسازند که بتواند خودروهای سبک، توپخانه، مهمات و تعداد زیادی سرباز را در یک پرواز منتقل کند. همچنین ارتش آمریکا خواهان وسیلهای بود که در مناطق کوهستانی، جنگلی و بیابانی عملکرد مطلوبی داشته باشد. نتیجه این نیازها، توسعه هلیکوپتر CH-47 شینوک بود که توانست استانداردهای جدیدی در حملونقل هوایی نظامی ایجاد کند.
نخستین پرواز هلیکوپتر شینوک
نخستین نمونه آزمایشی شینوک با نام YCH-47A در ۲۱ سپتامبر ۱۹۶۱ برای اولین بار به پرواز درآمد. این پرواز موفقیتآمیز نشان داد که طراحی دو ملخه پشت سر هم میتواند توانایی حمل بار بسیار بیشتری نسبت به بسیاری از بالگردهای متداول آن دوران فراهم کند.
در طول آزمایشهای اولیه، مهندسان عملکرد پروازی، پایداری، قدرت موتور و ظرفیت باربری بالگرد را بررسی کردند. نتایج رضایتبخش باعث شد ارتش آمریکا تصمیم به تولید انبوه آن بگیرد. آزمایشهای بیشتر نیز قابلیت عملیات در شرایط مختلف آبوهوایی و محیطی را تأیید کرد و راه را برای ورود رسمی این بالگرد به خدمت هموار ساخت.
مشخصات هلیکوپتر بوئینگ شینوک CH-47 (نسخه CH-47F، رایجترین مدل مدرن)
مشخصات کلی هلیکوپتر شینوک CH-47
- سازنده: بوئینگ (Boeing)
- نوع: هلیکوپتر ترابری سنگین با روتورهای دوگانه (Tandem Rotor)
- خدمه: ۳ نفر (خلبان، کمکخلبان، مهندس پرواز یا لودمستر)
- ظرفیت: ۳۳ تا ۵۵ سرباز (معمولاً ۳۳ تا ۳۶ نفر)
- ظرفیت پزشکی: ۲۴ برانکارد + ۳ مراقب
- بار داخلی: حدود ۱۰٬۸۸۶ کیلوگرم (۲۴٬۰۰۰ پوند)
- بار خارجی (Sling Load): تا ۱۱٬۷۹۳ کیلوگرم (۲۶٬۰۰۰ پوند)
ابعاد
- قطر هر روتور: ۱۸٫۳ متر (۶۰ فوت)
- طول کلی (با روتورها): ۳۰٫۱۴ متر (۹۸ فوت ۱۰٫۷ اینچ)
- طول بدنه: حدود ۱۵٫۶ متر (۵۱ فوت ۲ اینچ)
- عرض بدنه: ۳٫۷۸ متر (۱۲ فوت ۵ اینچ)
- ارتفاع: ۵٫۶۸ تا ۵٫۷ متر (۱۸ فوت ۷٫۸ اینچ)
وزن
- وزن خالی: حدود ۱۱٬۱۴۸ کیلوگرم (۲۴٬۵۷۸ پوند)
- حداکثر وزن برخاست: ۲۴٬۴۹۴ کیلوگرم (۵۴٬۰۰۰ پوند)
- ظرفیت سوخت: ۴٬۰۸۸ لیتر (۱٬۰۸۰ گالن آمریکایی)
موتور و عملکرد
- موتور: ۲ × Honeywell T55-GA-714A (یا Lycoming T55) توربوشفت
- توان هر موتور: حدود ۴٬۷۳۳ اسب بخار (۳٬۵۲۹ کیلووات)
- حداکثر سرعت: ۱۷۰ نات (۳۱۵ کیلومتر در ساعت)
- سرعت کروز: حدود ۱۵۷ تا ۱۶۰ نات (۲۹۱ کیلومتر در ساعت)
- برد: حدود ۷۴۰ کیلومتر (۴۰۰ مایل دریایی)
- شعاع عملیاتی: حدود ۳۰۶ کیلومتر
- سقف پرواز: حدود ۶٬۰۹۶ متر (۲۰٬۰۰۰ فوت)
سایر ویژگیها
- طراحی خاص: روتورهای متقابل (Counter-Rotating) که نیاز به روتور دم را حذف میکنند.
- استفاده از تمام توان موتور برای تولید نیروی بالابر و افزایش کارایی پرواز.
- قابلیت حمل بارهای سنگین در داخل کابین و بهصورت آویزان در زیر بدنه.
- توانایی عملیات در شرایط مختلف آبوهوایی و محیطهای دشوار.
- قابلیت فرود و برخاست در ارتفاعات و دماهای بالا.
- پشتیبانی از عملیات Sling Load برای حمل تجهیزات سنگین.
- نسخهها: CH-47D، CH-47F، MH-47 و CH-47F Block II.
- CH-47F دارای کابین دیجیتال (Glass Cockpit) و سامانههای ناوبری پیشرفته است.
ورود به خدمت نظامی
پس از پایان مراحل آزمایش، نخستین نمونههای عملیاتی CH-47 در سال ۱۹۶۲ وارد خدمت ارتش ایالات متحده شدند. ورود این بالگرد به خدمت همزمان با افزایش نقش هوانیروز در عملیاتهای نظامی بود و شینوک به سرعت به یکی از مهمترین ابزارهای پشتیبانی ارتش آمریکا تبدیل شد.
در جنگ ویتنام، شینوک نقش بسیار مهمی در انتقال نیروها، تجهیزات و مهمات ایفا کرد. این بالگرد توانست توپخانه، خودروها و حتی بالگردهای آسیبدیده را از میدان نبرد خارج کند. موفقیت آن در این جنگ موجب شد تولید و توسعه نسخههای جدید ادامه پیدا کند. طی دهههای بعد، شینوک در عملیاتهای مختلفی از جمله جنگ خلیج فارس، افغانستان، عراق و مأموریتهای بشردوستانه مورد استفاده قرار گرفت.
طراحی دو ملخه و مزایای آن
یکی از مهمترین ویژگیهای شینوک، استفاده از دو ملخ اصلی بزرگ در جلو و عقب بدنه است. طراحی که به آن تندم روتور یا ملخهای پشت سر هم گفته میشود، تفاوت اصلی شینوک با بسیاری از هلیکوپترهای دیگر به شمار میرود. در بالگردهای معمولی، یک ملخ اصلی نیروی بالابر را تولید میکند و یک ملخ کوچک در انتهای دم وظیفه کنترل گشتاور را بر عهده دارد. اما در شینوک دو ملخ اصلی در جهت مخالف یکدیگر میچرخند و نیازی به ملخ دم وجود ندارد. حذف ملخ دم باعث میشود توان موتور بهطور کامل برای تولید نیروی بالابر و حرکت رو به جلو مورد استفاده قرار گیرد.
این طراحی هلیکوپتر شینوک CH-47 مزایای متعددی دارد. نخست آنکه ظرفیت حمل بار افزایش پیدا میکند. دوم اینکه پایداری بالگرد هنگام حمل محمولههای سنگین بهتر میشود. همچنین فضای داخلی بزرگتری در اختیار خدمه قرار میگیرد زیرا بخش انتهایی بدنه به ملخ دم اختصاص نیافته است. توانایی برخاستن و فرود در مناطق محدود نیز از دیگر مزایای این طراحی محسوب میشود.
ابعاد و وزن هلیکوپتر CH-47
هلیکوپتر شینوک CH-47 از نظر اندازه یکی از بزرگترین هلیکوپترهای عملیاتی جهان محسوب میشود. طول کلی این بالگرد با احتساب ملخها به حدود ۳۰ متر میرسد. قطر هر یک از دو ملخ اصلی حدود ۱۸ متر است و ارتفاع کلی بالگرد نیز بیش از ۵ متر میباشد.
ابعاد بزرگ شینوک به آن اجازه میدهد فضای بار قابل توجهی در اختیار داشته باشد. کابین حمل بار به اندازهای بزرگ است که میتواند خودروهای سبک نظامی، تجهیزات مهندسی و انواع محمولههای سنگین را در خود جای دهد. این فضای داخلی یکی از عوامل اصلی موفقیت شینوک در مأموریتهای لجستیکی به شمار میرود. وزن خالی بالگرد بسته به مدل آن معمولاً حدود ۱۰ تا ۱۲ تن است. با این حال وزن برخاست کامل میتواند به بیش از ۲۲ تن برسد.
موتورهای بهکاررفته در شینوک
در طول سالهای تولید، نسخههای مختلف شینوک از موتورهای متفاوتی استفاده کردهاند. نسلهای جدید این بالگرد عمدتاً به دو موتور توربوشفت قدرتمند مجهز هستند که هر یک هزاران اسب بخار نیرو تولید میکنند. موتورهای مدرن خانواده T55 که توسط شرکت هانیول توسعه یافتهاند، در بسیاری از نسخههای جدید شینوک مورد استفاده قرار میگیرند. این موتورها قدرت لازم برای حمل بارهای سنگین و عملیات در ارتفاعات بالا را فراهم میکنند.
ویژگی مهم این سامانه پیشران، قابلیت اطمینان بالا و عملکرد مناسب در شرایط سخت محیطی است. شینوک میتواند در مناطق گرمسیری، بیابانی و کوهستانی فعالیت کند و همچنان توان حمل بار قابل توجهی داشته باشد.
هلیکوپتر شینوک CH-47 نسبت به بسیاری از هلیکوپترهای همرده خود سرعت قابل توجهی دارد. طراحی آیرودینامیکی بدنه و قدرت بالای موتورهای آن موجب شده است که بتواند با سرعتی در حدود ۳۰۰ کیلومتر بر ساعت پرواز کند. این سرعت برای یک بالگرد ترابری سنگین رقم قابل توجهی محسوب میشود. برد پروازی نیز یکی از نقاط قوت این بالگرد است. بسته به شرایط مأموریت، میزان بار و سوخت حملشده، شینوک میتواند صدها کیلومتر را بدون نیاز به سوختگیری طی کند. برخی نسخهها با استفاده از مخازن سوخت اضافی قادر به انجام مأموریتهای دوربرد هستند.
ظرفیت حمل بار داخلی
فضای بزرگ داخلی این امکان را فراهم میکند که انواع تجهیزات و محمولهها بدون نیاز به جداسازی قطعات اصلی حمل شوند. در مأموریتهای نظامی، شینوک میتواند خودروهای سبک، تجهیزات مهندسی، مهمات، سوخت و سایر تجهیزات ضروری را در داخل کابین جابهجا کند. در عملیاتهای امدادی نیز امکان انتقال مواد غذایی، تجهیزات پزشکی و اقلام مورد نیاز آسیبدیدگان وجود دارد. ظرفیت حمل بار داخلی در مدلهای مختلف متفاوت است اما معمولاً چندین تن بار را شامل میشود. طراحی کف کابین و دربهای بزرگ بارگیری نیز فرآیند ورود و خروج محمولهها را تسهیل میکند.
توانایی حمل بار خارجی با قلاب
یکی از قابلیتهای برجسته شینوک استفاده از قلابهای بار خارجی است که امکان حمل محمولههای بسیار سنگین را در خارج از بدنه فراهم میکنند.
برخی از محمولههایی که توسط شینوک بهصورت خارجی حمل میشوند عبارتاند از:
- خودروهای نظامی سبک
- توپخانه و سامانههای پشتیبانی آتش
- کانتینرهای تدارکاتی
- تجهیزات مهندسی و عمرانی
- قایقهای سبک عملیاتی
- ژنراتورها و تجهیزات برقرسانی
- قطعات سازهای برای پروژههای ساختمانی
توان حمل بار خارجی در برخی مدلهای پیشرفته به بیش از ۱۰ تن میرسد. این قابلیت باعث شده است شینوک در عملیاتهای نظامی، عمرانی و امدادی کاربرد گستردهای داشته باشد.
