شکست داروی آزمایشی نوارتیس Novartis در مطالعه فاز سوم درمان دیستروفی میوتونیک نوع یک
شرکت داروسازی نوارتیس اعلام کرد داروی آزمایشی دل‌دسیران (del-desiran) در مطالعه بالینی فاز سوم HARBOR نتوانسته است به هدف اصلی تعیین‌شده برای درمان دیستروفی میوتونیک نوع یک (DM1) دست پیدا کند. شرکت سوئیسی در اطلاعیه رسمی منتشرشده در ۸ سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد که بهبود عملکرد بیماران در شاخص اصلی مطالعه، در مقایسه با گروه دریافت‌کننده دارونما، از نظر آماری معنادار نبوده است.
بر اساس اطلاعیه منتشرشده در وب‌سایت رسمی نوارتیس، این مطالعه برای ارزیابی اثربخشی و ایمنی دل‌دسیران در افراد مبتلا به یک بیماری پیشرونده عصبی‌عضلانی طراحی شده بود. با وجود نرسیدن مطالعه به هدف اصلی، بررسی داده‌های ثانویه و تحلیل‌های اکتشافی نشانه‌هایی از فعالیت بالینی دارو را نشان داده است. نوارتیس اعلام کرده که مجموعه کامل داده‌های مطالعه را بررسی می‌کند و پس از ارزیابی نتایج، درباره مسیر ادامه توسعه این دارو تصمیم خواهد گرفت.
شاخص اصلی مطالعه چه بود؟
مطالعه HARBOR برای بررسی تأثیر دل‌دسیران بر عملکرد عضلانی و توانایی‌های حرکتی بیماران مبتلا به DM1 اجرا شد. شاخص اصلی آن، زمان باز شدن دست در ارزیابی ویدئویی (vHOT) بود؛ معیاری که مدت‌زمان لازم برای باز کردن دست پس از مشت کردن آن را اندازه‌گیری می‌کند. این شاخص برای سنجش میوتونی دست، یعنی تأخیر در شل شدن عضلات پس از انقباض، به کار می‌رود.
مطابق اطلاعات منتشرشده از سوی شرکت، مطالعه به‌صورت جهانی، تصادفی‌سازی‌شده، دوسوکور و کنترل‌شده با دارونما طراحی شده بود. دوره ارزیابی ۵۴ هفته طول می‌کشید و حدود ۱۵۰ بیمار در برنامه مطالعه قرار داشتند. شرکت‌کنندگان هر هشت هفته داروی آزمایشی یا دارونما دریافت می‌کردند.
شاخص‌های ثانویه نیز جنبه‌های مختلف عملکرد بیماران را پوشش می‌دادند. قدرت گرفتن دست، ارزیابی کمّی قدرت عضلات، فعالیت‌های روزمره و توانایی راه رفتن یا دویدن در مسافت ۱۰ متر، در فهرست معیارهای ارزیابی قرار داشتند. این شاخص‌ها امکان بررسی تأثیر دارو بر عملکردهای متفاوت جسمی را فراهم می‌کنند، اما مشاهده تغییر در شاخص‌های ثانویه به‌تنهایی به معنای موفقیت مطالعه در هدف اصلی نیست.
جزئیات فنی داروی دل‌دسیران
دل‌دسیران با نام توسعه‌ای delpacibart etedesiran شناخته می‌شود و در گروه درمان‌های ترکیبی آنتی‌بادی و الیگونوکلئوتید قرار دارد. طراحی این دارو با هدف اثرگذاری بر سازوکار مولکولی مرتبط با دیستروفی میوتونیک نوع یک انجام شده است.
طبق توضیحات فنی نوارتیس، این ترکیب از یک آنتی‌بادی مونوکلونال هدف‌گیرنده عضله و یک RNA مداخله‌گر کوچک (siRNA) تشکیل شده است. بخش آنتی‌بادی به گیرنده ترانسفرین یک (TfR1) متصل می‌شود و بخش siRNA برای تحریک تجزیه RNA پیام‌رسان سمی مرتبط با ژن DMPK طراحی شده است. افزایش تکرارهای CTG در این ژن از عوامل مولکولی ایجادکننده بیماری DM1 به شمار می‌رود.
دل‌دسیران پیش‌تر از سازمان غذا و داروی آمریکا (FDA) عنوان‌های داروی یتیم، مسیر سریع و درمان پیشگامانه دریافت کرده بود. این عناوین با هدف تسهیل روند توسعه و بررسی برخی داروها اعطا می‌شوند و به‌معنای تأیید نهایی اثربخشی یا مجوز عرضه عمومی نیستند.
دیستروفی میوتونیک نوع یک چه علائمی دارد؟
دیستروفی میوتونیک نوع یک یک بیماری ژنتیکی پیشرونده است که علاوه بر عضلات، می‌تواند دستگاه‌های مختلف بدن را درگیر کند. سفتی عضلات، ضعف عضلانی و اختلال در عملکرد دست از جمله مشکلات مرتبط با این بیماری هستند. شدت و الگوی علائم در افراد مختلف تفاوت دارد و مشکلات حرکتی می‌توانند انجام فعالیت‌های روزمره و حفظ استقلال فرد را دشوار کنند.
نوارتیس در اطلاعیه ۸ سپتامبر اعلام کرد که برای DM1 هنوز درمان تأییدشده‌ای وجود ندارد. نبود گزینه درمانی تأییدشده، توسعه داروهایی را که بتوانند عملکرد عضلانی و کیفیت زندگی بیماران را بهبود دهند، به یکی از محورهای پژوهش‌های این حوزه تبدیل کرده است.
اقدام بعدی نوارتیس پس از اعلام نتایج
شرکت اعلام کرده است که داده‌های کامل مطالعه HARBOR را بررسی خواهد کرد و برای تعیین مسیر توسعه دل‌دسیران با نهادهای نظارتی سلامت وارد گفت‌وگو می‌شود. در اطلاعیه منتشرشده، تصمیم نهایی درباره ادامه برنامه توسعه دارو اعلام نشده است. همچنین نتایج مشاهده‌شده در شاخص‌های ثانویه، جایگزین دستیابی به هدف اصلی مطالعه نشده‌اند.
نوارتیس در همان اطلاعیه به ادامه برنامه‌های دیگر خود در حوزه بیماری‌های عصبی‌عضلانی نیز اشاره کرد. داروی delpacibart zotadirsen برای بیمارانی با برخی جهش‌های مرتبط با دیستروفی عضلانی دوشن در مسیر بررسی نظارتی آمریکا قرار دارد. این شرکت همچنین از برنامه‌ریزی برای گفت‌وگو با FDA درباره داروی delpacibart braxlosiran برای دیستروفی عضلانی فاسیواسکاپولوهومرال خبر داد. این برنامه‌ها مستقل از نتیجه مطالعه HARBOR هستند و وضعیت هر دارو باید بر اساس داده‌ها و تصمیم‌های نظارتی مربوط به همان محصول ارزیابی شود.
نکته اصلی اطلاعیه رسمی نوارتیس: مطالعه فاز سوم HARBOR به هدف اصلی خود در سنجش زمان باز شدن دست نرسید؛ با این حال، در برخی شاخص‌های ثانویه و تحلیل‌های اکتشافی شواهدی از فعالیت بالینی مشاهده شد. شرکت هنوز مسیر نهایی توسعه دل‌دسیران را تعیین نکرده است.
اطلاعات کلیدی مطالعه HARBOR
- نام دارو: دل‌دسیران (del-desiran)
- شرکت توسعه‌دهنده: نوارتیس (Novartis)
- نام مطالعه: HARBOR
- مرحله آزمایش: فاز سوم بالینی
- بیماری هدف: دیستروفی میوتونیک نوع یک (DM1)
- تاریخ اعلام نتایج: ۸ سپتامبر ۲۰۲۶
- هدف اصلی: بهبود زمان باز شدن دست در ارزیابی ویدئویی (vHOT)
- نتیجه هدف اصلی: عدم دستیابی به بهبود آماری معنادار در مقایسه با دارونما
- مدت ارزیابی: ۵۴ هفته
- تعداد برنامه‌ریزی‌شده شرکت‌کنندگان: حدود ۱۵۰ نفر
گزارش ابرار صنعتی از این رویداد دارویی بر اطلاعات رسمی منتشرشده از سوی نوارتیس و گزارش رسانه تخصصی آمریکایی STAT استوار است. جزئیات بیشتر درباره مطالعه، طراحی درمان و وضعیت برنامه توسعه دارو در اطلاعیه رسمی شرکت در دسترس قرار دارد.
منبع:
