دانشمندان هشدار دادند هیمالیا به یک نقطه بحرانی اقلیمی نزدیک شده است!
گزارشهای تازه درباره یخچالهای هندوکش-هیمالیا نشان میدهد کاهش جرم یخ با سرعتی بیشتر از دهه گذشته ادامه دارد و همزمان خطر کمبود آب، ناپایداری دامنههای کوهستانی و سیلابهای مرتبط با دریاچههای یخچالی افزایش یافته است. گزارش Systemiq در سپتامبر ۲۰۲۶ اعلام کرد یخچالهای هیمالیا اکنون ۶۵ درصد سریعتر از یک دهه قبل جرم از دست میدهند. این سامانه کوهستانی منبع آب صدها میلیون نفر در جنوب آسیا است و تغییرات آن بر آب شرب، کشاورزی، تولید برقآبی و زیرساخت اثر میگذارد.
کاهش گسترده یخ در سه دهه
دادههای مرکز بینالمللی توسعه یکپارچه کوهستان، ICIMOD، نشان میدهد یخچالهای هندوکش-هیمالیا بین سالهای ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰ حدود ۱۲ درصد از مساحت خود و ۹ درصد از ذخیره یخی برآوردی را از دست دادهاند. این مرکز همچنین گزارش کرده نرخ اتلاف یخ پس از سال ۲۰۰۰ تقریباً دو برابر شده است. بررسی ۳۸ یخچال پایششده نیز از کاهش تجمعی تا ۲۷ متر ضخامت یخ از سال ۱۹۷۵ خبر میدهد.
هندوکش-هیمالیا بیش از ۶۳ هزار و ۷۰۰ یخچال با مساحتی نزدیک به ۵۵ هزار و ۷۸۲ کیلومتر مربع دارد. حدود ۷۸ درصد این سطح یخچالی در ارتفاع ۴۵۰۰ تا ۶۰۰۰ متر قرار گرفته؛ محدودهای که ICIMOD آن را در برابر گرمایش وابسته به ارتفاع بسیار آسیبپذیر توصیف کرده است.
اعداد ثبتشده در گزارشهای ۲۰۲۶
- کاهش حدود ۱۲ درصدی مساحت یخچالها در فاصله ۱۹۹۰ تا ۲۰۲۰
- کاهش حدود ۹ درصدی ذخیره یخی برآوردشده در همین دوره
- دو برابر شدن نرخ اتلاف یخ پس از سال ۲۰۰۰
- کاهش تجمعی ضخامت یخ تا ۲۷ متر از سال ۱۹۷۵ در دادههای پایش
دریاچههای یخچالی و دامنههای ناپایدار
عقبنشینی یخچالها با شکلگیری و گسترش دریاچههای یخچالی همراه است؛ دریاچههایی که بخشی از آنها پشت رسوبات، سنگ و یخ قرار دارند و شکست سد طبیعی آنها میتواند جریان ناگهانی آب و رسوبات ایجاد کند. Systemiq اعلام کرده در هند ۵۶ دریاچه یخچالی در طبقه «ریسک بسیار بالا» قرار گرفتهاند. همزمان، تخریب یخ دائمی زمین میتواند پایداری دامنههای مرتفع را کاهش دهد و احتمال رانش و ریزش را افزایش دهد.
دادههای علمی نشان میدهند تغییر یخچالهای هیمالیا مستقیماً با امنیت آب، زیرساخت و خطر بلایای طبیعی ارتباط دارد.
فاصله جدی در پایش یخچالهای هیمالیا
ICIMOD در گزارش ۲۰۲۶ دادههای ۳۸ یخچال را بررسی کرده، اما تنها هفت یخچال معیارهای مرجع سرویس جهانی پایش یخچالها را دارند. بخشهایی از قراقروم، سیکیم، زانسکار و بوتان نیز پوشش میدانی محدودی دارند. این کمبود داده، ثبت دقیق تغییرات محلی در تراز جرمی یخ، جریان رودخانهها و خطرهای مرتبط با یخچالها را دشوار میکند.
- تنها هفت مورد از ۳۸ یخچال بررسیشده معیار مرجع جهانی پایش را دارند.
- سهچهارم یخچالهای منطقه کمتر از ۰.۵ کیلومتر مربع وسعت دارند و سریعتر کوچک میشوند.
- بیش از ۷۴ درصد یخچالهای منطقه در حوضههای سند، گنگ و براهماپوترا قرار گرفتهاند.
- یخچالهای بزرگتر از ۱۰ کیلومتر مربع نزدیک به ۴۰ درصد ذخایر طبیعی آب یخی منطقه را نگه میدارند.
پیوند بحران هیمالیا با اقتصاد و صنعت
گزارش ابرار صنعتی برآورد میکند سامانه آبی هیمالیا بیش از ۲۰ درصد تولید ناخالص داخلی هند را پشتیبانی میکند. آب این منطقه با تولید برقآبی، کشاورزی، شهرها و فعالیتهای صنعتی ارتباط مستقیم دارد. همین گزارش حدود یکسوم ذوب یخچالهای هیمالیا را به کربن سیاه نسبت میدهد که بخش مهمی از آن از کورههای آجرپزی در دشتها منشأ میگیرد.
