شهر شناور Oceanix Busan که در آوریل ۲۰۲۲ میلادی در مقر سازمان ملل متحد رونمایی شد، نخستین نمونه اولیه شهر شناور پایدار جهان به شمار میرود. شهر شناور اوشنیکس بوسان در سواحل شمالی بندر بوسان در کره جنوبی واقع شده و مساحتی حدود ۶٫۳ هکتار (۱۵٫۵ جریب) را در فاز اولیه پوشش میدهد.
شهر شناور با ظرفیت اسکان اولیه حدود ۱۲٬۰۰۰ نفر، شامل سه پلتفرم بههمپیوسته است که هر کدام برای هدفی خاص طراحی شدهاند: سکونت، تحقیق و اقامتگاه. Oceanix Busan توسط همکاری مشترک سازمان ملل متحد (UN-Habitat)، شهر متروپولیتن بوسان و شرکت OCEANIX پیش برده میشود و معماران اصلی آن گروه Bjarke Ingels Group (BIG) و SAMOO Architects & Engineers هستند. پروژه نمادی از پاسخ به چالشهای افزایش سطح دریا و کمبود زمین در شهرهای ساحلی است و پتانسیل گسترش تا بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر را دارد. پلتفرمها با پلهای اتصالی به خشکی متصل میشوند و فضایی آرام در لاگون آبی ایجاد میکنند که میزبان فعالیتهای تفریحی و هنری است.
شهر شناور اوشنیکس بوسان چیست؟
شهر اوشنیکس بوسان یک جامعه شناور مقاوم و پایدار است که بر پایه پلتفرمهای مدولار ساخته میشود و با افزایش سطح دریا بالا و پایین میرود. این پروژه نخستین نمونه عملی از مفهوم شهرهای شناور است که در سال ۲۰۱۹ در دور اول میزگرد سازمان ملل متحد پیشنهاد شد و بوسان به عنوان میزبان انتخاب گردید.
پلتفرمها از بتن تقویتشده ساخته شدهاند و به کف دریا لنگر میاندازند، اما با انعطافپذیری کافی برای حرکت با امواج و جزر و مد. هر پلتفرم شامل ساختمانهای کمارتفاع با خطوط نرم و تراسدار است که فضاهای عمومی پرجنبوجوشی ایجاد میکنند. این شهر شش سیستم یکپارچه دارد: سیستمهای بدون زباله و چرخهای، سیستمهای بسته آب، تولید غذا، انرژی خالص صفر، حملونقل نوآورانه و بازسازی زیستگاه ساحلی. Oceanix Busan نه تنها مسکن فراهم میکند، بلکه مرکزی برای تحقیقات دریایی و نوآوریهای آبی است و هدف آن ایجاد الگویی قابل تکرار برای شهرهای ساحلی آسیبپذیر جهان است.
چرا بوسان برای اجرای شهر شناور انتخاب شد؟
بوسان به عنوان دومین شهر بزرگ کره جنوبی با جمعیت حدود ۳٫۴ میلیون نفر و یکی از مهمترین شهرهای دریایی قرن ۲۱، گزینهای طبیعی برای این پروژه بود. این شهر دارای بندر عمیق، جزر و مد ملایم و بزرگترین بندر کانتینری کره است که آن را به مرکزی برای مهندسی دریایی تبدیل کرده است.
شرکتهای بزرگ کشتیسازی مانند Hyundai Heavy Industries و Samsung Heavy Industries در بوسان حضور دارند و تجربه ساخت پلتفرمهای شناور فراساحلی را فراهم میکنند. موقعیت جغرافیایی بوسان با آبهای نسبتاً آرام و حفاظتشده، آن را برای آزمایش فناوریهای شناور ایدهآل میسازد. علاوه بر این، بوسان به دنبال تبدیل شدن به شهر هوشمند سبز است و کاندیدای میزبانی اکسپو ۲۰۳۰ بود که این پروژه را با اهداف توسعه پایدار همخوان میکند. سازمان ملل متحد و OCEANIX تأکید دارند که قابلیتهای مهندسی دریایی بوسان و تعهد آن به نوآوری، این شهر را به بهترین مکان برای پروتوتایپ تبدیل کرده است.
وضعیت فعلی پروژه
پروژه Oceanix Busan در آوریل ۲۰۲۲ رونمایی شد و ابتدا قرار بود ساخت آن از سال ۲۰۲۳ آغاز شود و تا ۲۰۲۵ تکمیل گردد. با این حال، تا پایان سال ۲۰۲۵، ساخت فیزیکی آغاز نشده و پروژه عمدتاً در مرحله برنامهریزی و مطالعات باقی مانده است.
تغییرات سیاسی در شهرداری بوسان و مسائل بودجهای باعث تأخیر شدهاند، هرچند همکاری با UN-Habitat و OCEANIX ادامه دارد. شرکت OCEANIX همچنان به جمعآوری سرمایه خصوصی متعهد است و مطالعات فنی پیش میرود. این پروتوتایپ به عنوان آزمایشی برای فناوریهای آینده عمل میکند و دادههای آن برای پروژههای مشابه استفاده خواهد شد، اما پیشرفت عملی کندتر از پیشبینی اولیه بوده است.
مفهوم شهرسازی شناور و پایدار
مفهوم شهرسازی شناور در Oceanix Busan بر پایه زندگی هماهنگ با آب استوار است و به جای مبارزه با افزایش سطح دریا، با آن سازگار میشود. این رویکرد شامل پلتفرمهای شناور است که انرژی، آب، غذا و زباله را در چرخههای بسته مدیریت میکنند.
شهر بر اهداف توسعه پایدار سازمان ملل متحد متکی است و سیستمهای ششگانه آن منابع را بازیافت میکنند، انرژی تجدیدپذیر تولید میکنند و زیستگاههای دریایی را بازسازی مینمایند. ساختمانهای کمارتفاع با مرکز ثقل پایین، سایهاندازی طبیعی و تراسهای سبز، راحتی ساکنان را تأمین میکنند. این مدل شهری مدولار، ارگانیک رشد میکند و از محله به شهر تبدیل میشود، در حالی که وابستگی به زیرساختهای خشکی را به حداقل میرساند و الگویی برای شهرهای آینده در برابر تغییرات اقلیمی ارائه میدهد.
طراحی ماژولار در شهر شناور اوشنیکس بوسان
طراحی ماژولار شهر Oceanix Busan بر پایه پلتفرمهای ششضلعی بههمپیوسته است که امکان گسترش آسان را فراهم میکند. هر پلتفرم حدود ۳۰٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ متر مربع برنامههای کاربری مختلط دارد و برای هدفی خاص طراحی شده است.
پلتفرمها ابتدا روی خشکی مونتاژ و سپس به آب منتقل میشوند. این مدولاریته اجازه میدهد شهر از سه پلتفرم اولیه به بیش از ۲۰ پلتفرم گسترش یابد. ساختمانها با ارتفاع ۴ تا ۷ طبقه، وزن را متعادل نگه میدارند و پنلهای خورشیدی روی سقفها قرار میگیرند. پستهای تولیدی اطراف پلتفرمها برای تولید انرژی و غذا قابل گسترش یا جمعشدن هستند. این طراحی الهامگرفته از طبیعت، مانند کندوی زنبور عسل، کارایی منابع را حداکثر میکند و شهر را قابل تطبیق با نیازهای آینده میسازد.
مقاومت سازهها در برابر امواج و طوفان
سازههای شهر شناور اوشنیکس بوسان برای مقاومت در برابر طوفانهای شدید و امواج طراحی شدهاند. پلتفرمها با شکل ششضلعی گرد، پایداری بالایی دارند و با امواج حرکت نمیکنند.
ساختمانهای کمارتفاع با مرکز ثقل پایین در برابر باد مقاوم هستند و مواد مانند بتن تقویتشده و فولاد استفاده میشود. پلتفرمها به کف دریا لنگر میاندازند اما انعطافپذیرند تا با سطح آب بالا و پایین بروند. موقعیت حفاظتشده بوسان و همکاری با کشتیسازان کرهای، مقاومت در برابر شرایط سخت دریایی را تضمین میکند. فناوری Biorock در زیر پلتفرمها برای تقویت زیستگاههای دریایی و افزایش پایداری سازه به کار میرود.
سیستمهای انرژی تجدیدپذیر در شهر شناور Oceanix Busan
Oceanix Busan به انرژی خالص صفر متعهد است و تمام انرژی عملیاتی از منابع تجدیدپذیر سایت تأمین میشود. پنلهای خورشیدی روی سقف ساختمانها و پلتفرمهای شناور اصلیترین منبع هستند. توربینهای بادی کوچک و فناوریهای انرژی موج و جزر و مد مکمل آنند. هر پلتفرم ذخیرهسازی انرژی جداگانه دارد تا خودکفا باشد. سیستمهای کارآمد مانند گرمایش خورشیدی غیرفعال و خنکسازی با آب دریا، مصرف را کاهش میدهند. این رویکرد یکپارچه، انرژی پاک کافی برای جامعه ۱۲٬۰۰۰ نفره فراهم میکند و الگویی برای شهرهای پایدار است.
سیستم تصفیه و بازیافت آب
سیستم تصفیه و بازیافت آب در شهر شناور Oceanix Busan بر پایه چرخه بسته (closed-loop) طراحی شده و هر پلتفرم یا محله آب مورد نیاز خود را به طور مستقل مدیریت میکند. این سیستم وابستگی به منابع آب خشکی را به حداقل میرساند و منابع را بازیافت و بازتولید مینماید. آب باران از سقفها و سطوح پلتفرمها جمعآوری شده و پس از تصفیه اولیه ذخیره میگردد. فاضلاب نیز از طریق فرآیندهای پیشرفته تصفیه میشود تا برای استفاده مجدد در کشاورزی شهری، شستشو یا حتی مصارف غیرشرب مناسب گردد.
بخشی از زبالههای آلی به بیوگاز تبدیل میشود که انرژی مورد نیاز فرآیند تصفیه را تأمین میکند و کارایی سیستم را افزایش میدهد. فناوریهای نوین مانند هیدروپونیک و آکواپونیک با این سیستم یکپارچه شدهاند تا آب مورد استفاده در تولید غذا نیز بازیافت شود. این رویکرد نه تنها مصرف آب را به شدت کاهش میدهد، بلکه از آلودگی دریا جلوگیری میکند و الگویی خودکفا برای مدیریت منابع آب در محیطهای دریایی ارائه میدهد. هر پلتفرم با ذخیرهسازی جداگانه، در برابر اختلالات خارجی مقاوم است و آب پاک کافی برای ساکنان فراهم میآورد.
معماری سبز و زیستسازگار
معماری سبز و زیستسازگار در Oceanix Busan بر پایه ادغام طبیعت با سازههای انسانی استوار است و ساختمانها با خطوط نرم، تراسهای گسترده و پوشش گیاهی فراوان طراحی شدهاند. سقفها و دیوارها با پنلهای خورشیدی و باغهای عمودی پوشیده شدهاند تا سایهاندازی طبیعی ایجاد کنند و دمای داخلی را تنظیم نمایند. مواد ساختمانی پایدار مانند بتن تقویتشده و فناوری Biorock به کار گرفته شده که زیر پلتفرمها زیستگاههای دریایی مانند مرجانها، جلبکها و صدفها را بازسازی میکند و اکوسیستم محلی را تقویت مینماید.
ساختمانهای کمارتفاع (۴ تا ۷ طبقه) با مرکز ثقل پایین، فضاهای عمومی پرجنبوجوشی ایجاد میکنند و تراسها امکان زندگی indoor-outdoor را فراهم میآورند. کشاورزی شهری از نوع هیدروپونیک، آکواپونیک و پرماکالچر در پلتفرمها ادغام شده تا تولید غذا محلی و ارگانیک تضمین شود. این معماری نه تنها زیباییشناسی بالایی دارد، بلکه تنوع زیستی را افزایش میدهد و با طبیعت هماهنگ است، به طوری که پلتفرمها مانند جزایر طبیعی عمل میکنند و زیستگاههای زیرآبی را غنی میسازند.
ظرفیت جمعیتی و برنامه اسکان ساکنان
ظرفیت جمعیتی اولیه شهر حدود ۱۲٬۰۰۰ نفر است که در سه پلتفرم بههمپیوسته اسکان مییابند و هر پلتفرم بین ۳۰٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ متر مربع فضای کاربری مختلط دارد. این پلتفرمها برای اهداف خاصی طراحی شدهاند: یکی برای سکونت دائمی، یکی برای تحقیقات دریایی و یکی برای اقامتگاههای موقت. برنامه اسکان بر پایه تنوع جمعیتی تمرکز دارد و شامل مسکن مسکونی برای خانوادهها، فضاهای تحقیقاتی برای نوآوران و محققان، و اقامتگاههایی برای بازدیدکنندگان میشود.
ساختمانهای کمارتفاع با تراسهای سبز، مسکن مقرونبهصرفه و پایدار ارائه میدهند و فضاهای عمومی برای تعامل اجتماعی پیشبینی شده است. پتانسیل گسترش تا بیش از ۲۰ پلتفرم وجود دارد که ظرفیت را به بیش از ۱۰۰٬۰۰۰ نفر میرساند و شهر به طور ارگانیک رشد میکند. در فاز آزمایشی، دادههایی از ساکنان جمعآوری میشود تا پایداری و راحتی زندگی تست گردد و برنامه اسکان شامل ساکنان محلی، متخصصان آبی و مهاجران اقلیمی است تا جامعهای فراگیر شکل گیرد.
حملونقل داخلی در شهر شناور
حملونقل داخلی در شهر شناور اوشنیکس بوسان بدون انتشار کربن و مبتنی بر پایداری طراحی شده و هیچ خودرو سنتی بنزینی یا دیزلی مجاز نیست. مسیرهای پیادهروی گسترده، دوچرخهسواری و وسایل نقلیه الکتریکی خودران اصلیترین وسایل جابجایی هستند.
پلتفرمها با پلهای اتصالی (link-span bridges) به یکدیگر و به خشکی متصل میشوند و قایقهای الکتریکی برای حرکت بین بخشهای آبی استفاده میگردد. این سیستم نوآورانه دسترسی آسان به فضاهای عمومی، بازارها و مراکز تحقیقاتی را فراهم میکند و حمل کالا نیز با وسایل الکتریکی کوچک انجام میشود. اتصال به ساحل شمالی بوسان با پلهای ویژه، جابجایی بین شهر شناور و خشکی را تسهیل مینماید و حملونقل عمومی الکتریکی از ساحل به پلتفرمها امتداد مییابد. این رویکرد نه تنها انتشار گازهای گلخانهای را صفر میکند، بلکه تجربهای آرام و سالم از حرکت در شهر ارائه میدهد و با اهداف انرژی خالص صفر همخوان است.
هزینه ساخت و مدل اقتصادی پروژه
هزینه ساخت فاز اولیه بین ۲۰۰ تا ۶۲۷ میلیون دلار برآورد شده که شامل ساخت پلتفرمها، ساختمانها و سیستمهای یکپارچه میشود (حدود ۱۰٬۰۰۰ دلار به ازای هر متر مربع). این هزینهها با پیشرفت طراحی ممکن است تغییر کند، اما تمرکز بر کاهش هزینههای عملیاتی از طریق خودکفایی است.
مدل اقتصادی بر پایه سرمایهگذاری خصوصی متکی است و شرکت OCEANIX مسئول جذب سرمایه از سرمایهگذاران بینالمللی است تا بار مالی بر شهر بوسان کاهش یابد. پس از اثبات موفقیت پروتوتایپ، مدل به سمت اوراق قرضه شهری و مشارکتهای عمومی-خصوصی تغییر میکند. درآمدزایی از طریق اکوتوریسم، تحقیقات دریایی، اقامتگاهها و تولید انرژی تجدیدپذیر پیشبینی شده و مسکن مقرونبهصرفه هدف اصلی است تا پروژه برای جوامع وسیعتر قابل تکرار باشد. این مدل ترکیبی از سرمایه خصوصی و حمایتهای بینالمللی، هزینههای بلندمدت را کاهش میدهد و الگویی اقتصادی پایدار برای شهرهای شناور آینده ارائه مینماید.
