هواپیمای سسنا ۱۷۲ اسکایهاک پرفروشترین هواپیمای تاریخ هوانوردی جهان است. هواپیمای تکموتوره چهارنفره با بال بالا و ارابه ثابت سسنا ۱۷۲، به دلیل سادگی، هزینه پایین نگهداری، قابلیت اطمینان بالا و سهولت پرواز، به عنوان «تراکتور آسمان» شناخته میشود. سسنا ۱۷۲ اولین پرواز خود را در ۱۲ ژوئن ۱۹۵۵ انجام داد و از سال ۱۹۵۶ وارد بازار شد. این هواپیما در طول نزدیک به هفتاد سال، به نماد آموزش خلبانی، سفرهای شخصی، عملیات کشاورزی، گشت هوایی و حتی مأموریتهای نظامی سبک تبدیل شد.
هواپیما سسنا ۱۷۲ در بیش از ۱۰۰ کشور دنیا پرواز میکند و رکورددار بیشترین ساعت پرواز تجمعی در تاریخ هوانوردی است. بسیاری از خلبانان جهان اولین سولو و اولین لایسنس خود را روی سسنا ۱۷۲ انجام دادهاند و هنوز هم بیش از ۸۰ درصد مدارس خلبانی دنیا از این مدل یا مشتقات آن استفاده میکنند. سسنا ۱۷۲ نه تنها یک هواپیمای آموزشی، بلکه یک پلتفرم چندمنظوره است که با تغییرات اندک، دههها بدون رقیب جدی باقی مانده است.
در سال ۱۹۵۵ شرکت سسنا در ویچیتای کانزاس آمریکا تصمیم گرفت جانشینی برای مدل بسیار موفق ۱۷۰ بسازد. مهندسان به رهبری دوایت والاس فقط در چند ماه یک هواپیمای کاملاً جدید طراحی کردند. اولین پرواز سسنا ۱۷۲ در ۱۲ نوامبر ۱۹۵۵ انجام شد و از همان روز اول همه فهمیدند چیزی خاص به دنیا آمده است. در سال ۱۹۵۶ گواهینامه نوع (Type Certificate) گرفت و تولید انبوه آغاز شد؛ هیچکس فکر نمیکرد این هواپیمای ساده بیش از ۴۴۵۰۰ فروند تولید شود و تا سال ۲۰۲۵ همچنان خط تولیدش فعال بماند.
چرا Cessna 172 محبوبترین هواپیمای آموزشی است؟
سسنا ۱۷۲ از همان ابتدا با شعار «هواپیمایی که همه میتوانند با آن پرواز کنند» به بازار آمد. کابین پهن (۱.۱۰ متر)، دید عالی به اطراف، بالهای با زاویه حمله بالا که اجازه میداد با سرعت بسیار پایین (کمتر از ۱۰۰ کیلومتر بر ساعت) پرواز کند، و مهمتر از همه، سادگی تعمیر و نگهداری. موتور ششسیلندر افقی Lycoming O-320 با ۱۴۵ اسببخار (بعداً ۱۶۰ و ۱۸۰ اسب) آنقدر قابل اعتماد بود که خلبانها میگفتند «اگر روغن و بنزین داشته باشد، تا ابد پرواز میکند». فرود و برخاست روی باندهای خاکی، چمن و حتی ساحل هم برایش کاری نداشت؛ همین ویژگی باعث شد در روستاها، جزایر و مدارس خلبانی سراسر جهان محبوب شود.
مشخصات فنی کلیدی هواپیمای سسنا ۱۷۲
هواپیما سسنا ۱۷۲ در نسخههای مدرن (172S Skyhawk) دارای طول ۸٫۲۸ متر، طول بال ۱۱ متر، ارتفاع ۲٫۷۲ متر و وزن خالی حدود ۷۷۰ کیلوگرم است. حداکثر وزن برخاست (MTOW) آن ۱۱۱۱ کیلوگرم (۲۴۵۰ پوند) است که اجازه حمل چهار سرنشین بزرگسال به همراه چمدان و سوخت کامل را میدهد. موتور استاندارد فعلی Lycoming IO-360-L2A با قدرت ۱۸۰ اسببخار (۱۳۴ کیلووات) و پروانه دوپره ثابت یا اختیاری سهپره ثابت است.
باکهای سوخت در بالها قرار دارند و ظرفیت استاندارد ۲۱۲ لیتر (۵۶ گالن) قابل استفاده است (نسخههای Long-Range تا ۳۲۰ لیتر). کابین عرض ۱٫۰۰ متر در شانه و ارتفاع ۱٫۲۲ متر دارد که برای چهار نفر کاملاً راحت است. ارابه فرود سهچرخ ثابت با فنر فولادی در دماغه و سیستم ترمز دیسکی هیدرولیک، فرود و تاکسی را بسیار ساده میکند.
طراحی بال و بدنه
بالهای هواپیمای سسنا ۱۷۲ از نوع NACA 2412 با نسبت منظری بالا (Aspect Ratio 7.52) طراحی شدهاند که باعث میشود در سرعتهای پایین بسیار پایدار باشد و استال (از دست دادن برآ) بسیار آرام و قابل کنترل رخ دهد. فلپهای بزرگ ۴۰ درجه اجازه میدهد با سرعت فقط ۸۵ کیلومتر بر ساعت بنشیند. بدنه نیمهمونوکوک تمام آلومینیومی با هزاران پرچ محکم، آنقدر مقاوم است که نمونههای دهه ۱۹۶۰ هنوز با بدنه اصلی پرواز میکنند. دم V شکل (در مدلهای اولیه) و بعداً دم معمولی با سکان ارتفاع بزرگ، پایداری طولی فوقالعادهای میدهد؛ به همین دلیل مربیان خلبانی میگویند «۱۷۲ خودش پرواز میکند، تو فقط همراهش باش».
موتورهای مختلف در طول هفتاد سال تولید
از سال ۱۹۵۶ تا امروز سسنا ۱۷۲ با موتورهای مختلفی عرضه شده است:
- ۱۹۵۶–۱۹۶۷: Continental O-300 ششسیلندر ۱۴۵ اسب
- ۱۹۶۸–۱۹۸۶: Lycoming O-320 ششسیلندر ۱۵۰ یا ۱۶۰ اسب
- ۱۹۸۱–اکنون: Lycoming O-360 چهارسیلندر ۱۸۰ اسب (مدل ۱۷۲R و ۱۷۲S)
- نسخه دیزلی: Thielert و Continental Diesel ۱۵۵ اسب (مدل ۱۷۲TD و Skyhawk JT-A) که با سوخت جت A-1 کار میکند و مصرفش فقط ۲۰ لیتر در ساعت است.
کابین و ارگونومی
کابین سسنا ۱۷۲ به اندازه یک خودرو خانوادگی جادار است: عرض ۱.۱۰ متر، ارتفاع ۱.۲۷ متر، چهار صندلی واقعی و فضای بار ۵۴ کیلوگرم پشت ردیف عقب. از سال ۱۹۹۶ با مدل Restart تولید دوباره آغاز شد و کابین کاملاً بازطراحی شد: صندلیهای ارگونومیک، پنل Garmin G1000 شیشهای (در مدل ۱۷۲S)، سیستم تهویه عالی و عایق صوتی قوی. حتی در مدلهای قدیمی هم دید ۳۶۰ درجه و درهای بزرگ باعث شده آموزش اولیه و پرواز تفریحی بسیار لذتبخش باشد. در صورت علاقه از صفحه مرتبط با هواپیما کنکورد نیز بازدید بفرمایید.
رکوردهای جهانی که هیچ هواپیمای دیگری ندارد
تا پایان سال ۲۰۲۵ سسنا ۱۷۲ همچنان:
- پرفروشترین هواپیمای تاریخ جهان است (بیش از ۴۴۵۰۰ فروند)
- طولانیترین مدت تولید مداوم را دارد (۱۹۵۶ تا امروز، ۶۹ سال)
- بیشترین تعداد در حال پرواز را دارد (بیش از ۲۷۰۰۰ فروند فعال در جهان)
- محبوبترین هواپیمای آموزشی تاریخ هوانوردی عمومی است (بیش از ۷۰ درصد مدارس خلبانی دنیا از آن استفاده میکنند)
- تنها هواپیمای تکموتور ملخی است که در هر هفت قاره پرواز کرده (حتی قطب جنوب)
سسنا ۱۷۲ در نیروهای نظامی و دولتی
بیش از ۴۵ کشور سسنا ۱۷۲ را در نقشهای مختلف به کار گرفتهاند:
- نیروی هوایی آمریکا (T-41 Mescalero) بیش از ۸۰۰ فروند برای آموزش اولیه
- ارتشهای ایرلند، آرژانتین، اکوادور، سنگاپور، ترکیه و عراق
- پلیس فدرال مکزیک، گارد ساحلی شیلی، سازمان جنگلبانی برزیل
- حتی ناسا از آن برای آموزش فضانوردان استفاده کرده است
در جنگ فالکلند (۱۹۸۲) نیروی هوایی آرژانتین از ۱۷۲ برای شناسایی و ارتباط استفاده کرد.
نسخههای خاص و تبدیلهای جالب
- Reims Rocket (تولید فرانسه): موتور ۲۱۰ اسب و سرعت کروز ۲۶۰ کیلومتر بر ساعت
- ۱۷۲RG Cutlass: چرخ جمعشونده و سرعت ۲۸۰ کیلومتر بر ساعت
- Electric ۱۷۲: پروژه MagniX با موتور الکتریکی ۷۵۰ اسب که سال ۲۰۲۴ اولین پرواز موفق را انجام داد
- Amphibious ۱۷۲: شناورسازی شده برای نشستن روی آب
- ۱۷۲ Hawk XP: موتور ۱۹۵ اسب و بالهای بزرگتر برای عملکرد بهتر در ارتفاع بالا
سیستمهای کنترلی و هیدرولیک
سسنا ۱۷۲ از سیستم کنترل کاملاً مکانیکی با کابل و پولی استفاده میکند و هیچ سیستم هیدرولیکی یا برقی برای کنترل سطوح پروازی ندارد. اهرمهای الرون، الویتور و رادر با کابلهای فولادی ضدزنگ به سطوح متصل هستند و حس پرواز بسیار مستقیم و شفاف ارائه میدهند. فلپها به صورت دستی و با اهرم بین صندلیها تا ۴۰ درجه باز میشوند.
تنها سیستم هیدرولیک هواپیما، ترمزهای چرخ اصلی است که با مخزن جداگانه و پدالهای مستقل برای هر پا. سیستم الکتریکی ۲۸ ولت با آلترناتور ۶۰ آمپر و باتری ۲۴ ولت است. نسخههای جدیدتر از avionics گارمین G1000 NXi با دو نمایشگر بزرگ و autopilot GFC 700 بهره میبرند، اما مدلهای کلاسیک همچنان با شش ابزار سنتی پرواز میکنند.
عملکرد پروازی و پایداری
سسنا ۱۷۲ به دلیل بال مستقیم با زاویه حمله بالا، مرکز ثقل پایین و دمپینگ عالی، یکی از پایدارترین هواپیماهای تکموتوره جهان است. سرعت استال با فلپ کامل تنها ۴۸ نات (۸۹ کیلومتر بر ساعت) است که اجازه فرود در باندهای بسیار کوتاه را میدهد. نرخ صعود در سطح دریا حدود ۷۳۰ فوت بر دقیقه و سقف سرویس ۱۴٬۰۰۰ فوت (۴٬۲۶۷ متر) است.
پایداری طولی و عرضی آن به حدی بالاست که بسیاری از خلبانان تازهکار میتوانند پس از چند ساعت آموزش، به راحتی آن را در آسمان نگه دارند. در صورت رها کردن کنترلها، هواپیما به طور خودکار به حالت پرواز افقی بازمیگردد. این ویژگی باعث شده که سسنا ۱۷۲ کمترین نرخ حوادث ناشی از از دست دادن کنترل را در میان هواپیماهای تکموتوره داشته باشد.
انواع نسخهها و مدلهای C172
از سال ۱۹۵۶ تاکنون بیش از ۳۰ نسخه اصلی از هواپیمای سسنا ۱۷۲ تولید شده است:
- ۱۷۲ اولیه (۱۹۵۶-۱۹۶۰) با موتور Continental O-300 ۱۴۵ اسب
- ۱۷۲A (۱۹۶۰) با دم swept-back و ارابه جدید
- ۱۷۲D (۱۹۶۳) با شیشه عقب یکتکه (Omni-Vision)
- ۱۷۲F (۱۹۶۵) با فلپ برقی
- ۱۷۲N (۱۹۷۷-۱۹۸۰) با موتور Lycoming O-320-H2AD ۱۶۰ اسب (نسخه مشکلدار)
- ۱۷۲P (۱۹۸۱-۱۹۸۶) بازگشت به Lycoming IO-360 ۱۸۰ اسب
- ۱۷۲R (۱۹۹۶) موتور ۱۶۰ اسب تزریقی
- ۱۷۲S (۱۹۹۸ تاکنون) موتور ۱۸۰ اسب تزریقی و G1000
علاوه بر این، نسخههای نظامی T-41 Mescalero (بیش از ۸۰۰ فروند برای ارتش آمریکا)، نسخه شناور ۱۷۲ با float، نسخه کشاورزی و نسخههای ویژه با موتور دیزلی Thielert/JP-8 نیز ساخته شدهاند.
برد پروازی، سرعت و سقف پرواز
سسنا ۱۷۲S با سوخت استاندارد ۲۰۱ لیتر قابل استفاده، برد پروازی ۱۲۷۰ کیلومتر (۶۸۷ مایل دریایی) با ذخیره ۴۵ دقیقه دارد. حداکثر سرعت کروز ۱۲۴ نات (۲۳۰ کیلومتر بر ساعت) در ارتفاع ۸۰۰۰ فوت و سرعت کروز اقتصادی ۱۱۰-۱۱۵ نات با مصرف ۳۲ لیتر در ساعت است.
سقف پرواز عملیاتی ۱۴٬۰۰۰ فوت است، اما با نرخ صعود اولیه ۷۳۰ فوت بر دقیقه. در شرایط استاندارد، این هواپیما میتواند از باندهای خاکی ۴۵۰ متری یا چمن ۳۵۰ متری به راحتی بلند شود و فرود آید. نسخههای Long-Range با باک ۳۲۰ لیتری، برد بیش از ۱۶۰۰ کیلومتر دارند که برای سفرهای طولانی در آمریکا و استرالیا بسیار محبوب است.
استانداردهای ایمنی و قابلیت اطمینان
هواپیما سسنا ۱۷۲ به دلیل طراحی محافظهکارانه، یکی از امنترین هواپیماهای تکموتوره جهان است. از سال ۱۹۵۶ تاکنون نرخ مرگومیر آن کمتر از ۰٫۶ در هر ۱۰۰٬۰۰۰ ساعت پرواز بوده است. ویژگیهای ایمنی شامل:
- بال بالا که در استال، ابتدا نوک بال جدا میشود و کنترل حفظ میشود
- ارابه ثابت که خطر فراموش کردن باز کردن چرخ را حذف میکند
- ساختار فولادی کروم-مولیبدن در کابین با قفس ایمنی
- کمربند شانهای چهارنقطهای از سال ۱۹۸۶
- سیستم سوخت با باکهای ضد پارگی (bladder tanks) در مدلهای جدید
- پاراشوت کامل هواپیما (CAPS) به عنوان آپشن از سال ۲۰۲۰
در سالهای اخیر، هواپیمای سسنا ۱۷۲ تنها هواپیمای پیستونی است که موفق به دریافت گواهینامه Type Certificate برای نصب Garmin Autoland (فرود خودکار در مواقع اضطراری) شده است.
قیمت، هزینههای عملیاتی، تعمیر و نگهداری هواپیمای سسنا ۱۷۲
قیمت یک هواپیما سسنا ۱۷۲S نو در سال ۲۰۲۵ حدود ۵۵۰٬۰۰۰ دلار آمریکا است. مدلهای دستدوم بسته به سال ساخت و ساعت پرواز:
- ۱۷۲ مدل ۱۹۷۰-۱۹۸۰: ۶۰٬۰۰۰ تا ۱۲۰٬۰۰۰ دلار
- ۱۷۲R/S مدل ۲۰۰۰-۲۰۱۰: ۲۰۰٬۰۰۰ تا ۳۵۰٬۰۰۰ دلار
- ۱۷۲S نو با G1000: ۵۵۰٬۰۰۰ تا ۶۲۰٬۰۰۰ دلار
هزینه عملیاتی مستقیم (سوخت + روغن + نگهداری) حدود ۹۰ تا ۱۲۰ دلار در ساعت است. بازرسی سالانه حدود ۳٬۰۰۰ تا ۵٬۰۰۰ دلار و تعمیرات اساسی موتور هر ۲۰۰۰ ساعت حدود ۳۰٬۰۰۰ تا ۴۰٬۰۰۰ دلار هزینه دارد. بسیاری از قطعات هنوز با همان شماره قطعه سال ۱۹۵۶ تولید میشوند و در سراسر جهان موجود است.
